Clique aqui para visualizar os cursos oferecidos pela Wind em Português

Helpen door de ogen van het paard

*Meestal komt de hulp die je nodig hebt uit onverwachte hoek. Voor mij was dat zo'n 17 jaar geleden, op mijn 34ste verjaardag. Ik kreeg van mijn vrouw een 10-rittenkaart voor een manege en een set harde plastic rijlaarzen. Ik kon mijn teleurstelling nauwelijks onderdrukken, maar hoorde haar nog zeggen: ‘Ik weet nooit wat ik jou moet geven. Het is toch nooit precies wat je zoekt, dus ik heb maar gewoon wat gedaan.’ Ik ben met forse tegenzin naar de manege gegaan. Toen ik terugkwam was ik verkocht. Niet aan de manege, maar wel aan de paarden. Dat had ik werkelijk niet zien aankomen, maar het was wel de hulp die ik op dat moment in mijn leven nodig had. *

Helpen en problemen

De coach bestaat bij de gratie van problemen, of liever symptomen. Dat is op zich niet vreemd, want het is vaak de aanleiding om zijn hulp in te schakelen. Bert Hellinger zegt in zijn boek De kunst van het helpen (2004): ‘Je hebt geen probleem nodig om oplossingsgericht te kunnen werken.’ Toen ik dat tegen een collega van me zei, keek hij me aan en vroeg me hoe ik dan aan werk kom. Ik antwoordde oprecht: ‘Als je me deze vraag stelt – welke kans heeft een potentiële cliënt van jou dan om van zijn probleem én van jou af te komen?’ Ik geloof dat ik onbewust mezelf ook confronteerde met mijn reactie.

Wat is helpen dan eigenlijk? Wat heeft dat met mijn rol als coach te maken? Wie helpt eigenlijk wie? Deze vragen hielden mij steeds meer bezig. Waarom wilde ik zelf überhaupt helpen? Voor mij kwam, zoals gezegd, het antwoord uit een onverwachte hoek, uit de wereld van de paarden.

*”Enige tijd na het verjaardagscadeau stond ik met mijn eigen paard in de bak. Het was een zaterdagmiddag en het was de zoveelste poging van mijn kant om het vertrouwen van dit paard te winnen, maar ze leek zich alleen maar verder van mij af te wenden. Na twee jaar was dit inmiddels een vertrouwd beeld geworden: mijn paard in de hoek van de bak, oren naar achteren, hals hoog en staart tussen de benen. Ikzelf in het midden van de bak wachtend op iets wat niet zou komen. *

*Mijn bedoelingen waren goed, zeker: ik voelde dat dit paard hulp nodig had en die zou ik haar geven. Ik was in deze periode consultant bij een adviesbureau en wij ‘verkochten’ hulp met de beste intenties. Toch was deze dag anders. Toen ik naar mijn paard keek, daar strak in de hoek, zag ik ineens iets anders dan de andere keren. Ik kon het niet benoemen. Ik weet alleen dat het beeld van mijn paard in die hoek mij raakte. Ik kon er eigenlijk niet lang naar kijken en mijn impuls was om haar direct in beweging te zetten. Deze keer lukte dat niet. Ik voelde me klem zitten tussen de werkelijkheid die ik waarnam en mijn goede bedoelingen om ook maar iets in die werkelijkheid te kunnen veranderen. Ik weet nog dat ik me omdraaide en me als het ware terugtrok uit de situatie. Ik wilde iets doen, maar dat ging niet. Het beeld had zich al in mij vastgezet. Mijn hoofd duizelde, mijn benen werden zwaar en ik voelde me opeens intens verdrietig, ook al wist ik toen nog niet precies waarom. Ik gaf op of stemde misschien in, dat weet ik niet precies, maar ik hoorde achter mij een diepe zucht, voelde drie lange snorharen tegen de rug van mijn hand. Mijn paard stond voor de eerste keer vlak achter mij” *

Wat er gebeurde in dat moment tussen het paard en mij ging zo snel, dat mijn hersens het eigenlijk niet konden bevatten. Het was meer een fysieke ervaring en ik voelde me op een vreemde manier ‘begrepen’ door het paard. Ik ging op een bankje langs de rand van de bak zitten om te beseffen wat er nu eigenlijk gebeurde. Maar het lukte me niet meer om uit de ervaring te komen, ook niet in mijn hoofd. Mijn paard daarentegen stond erbij alsof het werkelijk niets van doen had met het gebeurde. De onontkoombaarheid van het beeld van het paard in die hoek, de impact en de onmiddellijke reactie van het paard op mij voelde bijna alsof er via een achterdeur een interventie was gepleegd. Ik weet nog dat ik op dat bankje zat en steeds maar naar mijn paard keek alsof ze nog een uitleg of een reflectie zou gaan geven op wat er gebeurd was. Dat gebeurde dus niet.

Mijn patroon was letterlijk vastgelopen in de hoek. Mijn probleem werkte niet meer mee. Plotseling ontvouwde zich een beeld dat compleet onverwachts tot mij doordrong. Tuurlijk er was een vaag besef dat het beeld van mijn paard in die hoek voor iets van mij stond. Een deel van mijzelf dat ik jarenlang door de bak gejaagd had. Het werkelijk zien ervan was echter een bijna fysieke waarneming, voorbij goed en kwaad, voorbij voelen en denken en bovenal: voorbij beelden die ik tot dan had over mijzelf (en over mijn paard). In een flits leek een verbinding hersteld met een deel van mijzelf dat tot dan toe niet toegankelijk was geweest. Ik was me er werkelijk niet van bewust geweest en was ervan overtuigd dat er bij mijn paard wat ontbrak, net zoals ik dat onbewust van mijn cliënten dacht.

Onderbreking van patronen

Helpen is als je het zo beschouwt eigenlijk een liefdevolle manier van niet meewerken met een patroon. Het patroon heeft namelijk de neiging om zichzelf in leven te houden, te herhalen en helpers in dienst te nemen die de oorzaak van het patroon uit beeld houden. Vaak is de oorzaak van het patroon te pijnlijk om naar te kijken is of had binnen de poorten van goed en kwaad geen plek meer. Daar, precies daar wordt de kudde incompleet en gaan de paarden aan het werk.

Mijn paard onderbrak het patroon, waardoor ik plotseling oog in oog stond met deel van mijzelf dat ik niet wilde of kon zien. Met een deel van mijn persoonlijke geschiedenis dat te pijnlijk was. Het tweede wat het paard ”deed”, was een holding space bieden om dit te werkelijk aan te kunnen kijken; hoe? Door volstrekt, zonder oordeel, mij te laten ervaren hoe zeer het doet als mijn innerlijke kudde niet compleet is en in dezelfde beweging te laten weten hoe het voelt wanneer dat wel zo is. In een "split second", sneller dan wij ons kunnen beschermen.

Paarden zijn interessante coaches, omdat ze zich zelden voor de kar van de probleemformulering laten spannen. Ze reageren niet op analytische probleemdefinities of hulpvragen, ze reageren gewoon instinctief op wat er is in het hier en nu. Ze maken geen analyse van wat ze voorgeschoteld krijgen, maar reageren er wel op met hun hele fysiek. Ook of misschien wel juist op die zaken die voor ons misschien te pijnlijk of te precair zijn om in de ogen te kijken. Ik denk dat voor paarden ‘wij’ en ‘zij’ en ‘de wereld om ons heen’ altijd één geheel is. Hun instinctieve reacties op ons komen daar ook vandaan: vanuit de wereld als één geheel, ook als dat geheel door ons nog als gefragmenteerd ervaren wordt. Juist dit vermogen om de wereld om ons heen, onszelf, het cliëntsysteem als geheel te ervaren biedt ruimte voor een andere manier van helpen of coachen. Van dat instinctief vermogen van het paard maken we als coach gebruik: we kijken dan mee door de ogen van het paard om te zien waar de kudde van de de client weer compleet wil zijn.

Lees ook het boek "Coachen met paarden, het systemisch perspectief"

Wil je jezelf verdiepen in dit werkveld, vraag een oriënterend gesprek aan met Ruud Knaapen.